• headerimg.jpg

Architektura

Kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa (OO. Jezuici).

12 lipca 1924 roku dokonano poświęcenia miejsca, na którym obecnie stoi kościół NSPJ. W listopadzie i grudniu 1924 r. postawiono małą kaplicę, którą poświęcono 2 stycznia 1925 roku. W kwietniu 1930 roku rozpoczęto budowę kościoła. Według słów dziennikarza miejscowej gazety "Oppelner Zeitung" z dnia 4 października 1930 roku dowiadujemy się, że; „(...) nowa budowa kościoła p.w. Serca Jezusowego jest obecnie tak dalece wykończona, że już będzie można przystąpić do wyposażenia wnętrza. W ostatnich dniach nadeszły dla kościoła nowe dzwony, które w niedzielę zostaną poświęcone. Aktu poświęcenia dokona O. Superior Willimski. Nowy kościół będzie poświęcony w niedzielę 19 października". 10 sierpnia 1930 r. świątynia była gotowa w stanie surowym, natomiast początkiem października zawieszono na wieży cztery nowe dzwony; Jak donosiła wówczas gazeta: "Nowiny Codzienne" (z dnia 30.X.1930 r.); "W niedzielę (19 października) pomimo wielkiej niepogody podążyła wielka rzesza pobożnych ze wszystkich stron miasta na ulicę Sedańską, aby być świadkami uroczystej konsekracji nowego przybytku bożego. Z wysokiej wieży zwieszały się chorągwie. Nad bramą tryumfalną wzniósł się na cześć przybywającego najprzewielwbniejszego swego sufragana wrocławskiego – ks. biskupa dr Walentego Wojciecha, łaciński napis 'Witaj kapłanie i biskupie, dobry pasterzu'. Cały kościół był pięknie przystrojony girlandami, cały zaś ołtarz tonął w powodzi kwiatów. Uroczystej ceremonii poświęcenia dokonał najprzewielebniejszy bp. Wojciech i następnie celebrował sumę pontyfikalną w asyście ks. prałata Kubisa. Po odbytych ceremoniach poświęcenia kościoła, kazanie wygłosił O. Superior Wilkowsky SJ, wskazując na znaczenie Domu Bożego jako siedziby Najwyższego Najświętszego jako punkt wyjścia wszystkich dobrodziejstw, główne miejsce pośrednictwa łask, ośrodek chrześcijańskiego życia, szczególnie zaś rodziny chrześcijańskiej. Sakramentalnym błogosławieństwem i Te Deum zakończono wzniosłą tę uroczystość. (...) W stosunkowo krótkim czasie powstał nowy kościół pod wezwaniem Serca Jezusowego na gruncie osiedla OO. Jezuitów, pomiędzy ulicami: Rosenberger i Sedan Straße. Wnętrze kościoła sprawia przez swą malaturę utrzymaną tylko w jasnożółto i białym kolorze, bardzo przyjemne wrażenie. (Nowy kościół) pomieścić może od 800 do 1000 osób. Główne wejście jest od środka północnego frontonu." Całkowity koszt budowy, wyniósł 60.000 marek.

 

Kościół OO. Jezuitów p.w. NSPJ w Opolu.

Kościół OO. Jezuitów p.w. NSPJ w Opolu. Foto. z początku lat 30-tych XX w. Uwagę zwraca ceglany mur, oddzielający willowe ogrody budynków, usytuowanych wzdłuż Sedanstrasse (obecnie ul. Grunwaldzkiej), od pól uprawnych. Nie ma również, wytyczonej dopiero w latach powojennych, obecnej ul. O. J. Czaplaka SJ.

Kościół był dwukrotnie rozbudowywany: pierwsza rozbudowa dokonana przed II. wojną światową powiększyła korpus kościoła o trzy przęsła, kolejna rozbudowa po II. wojnie światowej powiększyła kościół o kruchtę. Kościół usytuowany w zachodniej pierzei ulicy Ojca Józefa Czaplaka SJ (dawniej ul. Jana Matejki), dobudowany do budynku mieszczącego plebanię i dom zakonny. W dolnej partii murowany z ciosów piaskowca, wyżej z cegły, całość otynkowana. Bazylika trójnawowa, założona na planie prostokąta, niezorientowana (tzn. że oś podłużna świątyni nie jest zwrócona ku wschodowi), z prezbiterium skierowanym w stronię południa. Ponad kościołem góruje czworoboczna wieża, wyrastająca z murów kościoła w miejscu przejścia nawy głównej w prezbiterium (tzn. przestrzeń przeznaczona dla duchowieństwa – tzw. "chór kapłański"). W owym czasie gazeta "Oppelner Zeitung" (z dnia 7 października 1930 r.) donosiła; "W Opolu poświęcono w niedzielę (5.X.1930 r.) nowe dzwony dla nowo zbudowanego kościoła OO. Jezuitów. Poświęcenie (dzwonów) odbyło się popołudniu w połączeniu z nabożeństwem różańcowym w dotychczasowej kaplicy OO. Jezuitów. Nowy kościół wzniesiono w bezpośrednim sąsiedztwie jezuickiej rezydencji, na 'przedmieściu oleskim'. Nowe dzwony mogli obejrzeć wierni już w godzinach przedpołudniowych w miejscu specjalnie przygotowanym na akt poświęcenia. Dzwony z brązu odlano w Westfalii. Łącznie ich waga wynosi niespełna 80 centnarów (ok. 4000 kg). Najcięższy poświęcony jest Chrystusowi Królowi, drugi z rzędu Matce Boskiej, trzeci św. Józefowi, czwarty św. Ignacemu z Loyoli. W obrzędzie poświęcenia uczestniczyło, mimo niepogody, wielu ludzi, zwłaszcza z 'przedmieścia oleskiego'. W ciągu tygodnia mają być dzwony zawieszone na wieży kościoła Serca Jezusowego." Dodać należy, iż 3 spośród 4 oryginalnych dzwonów z lat trzydziestych XX w., o których wyżej mowa, zostały zarekwirowane ok. 1943 roku przez Wehrmacht, podczas szeroko zakrojonej akcji pozyskiwania surowców na cele podupadającej gospodarki wojennej III Rzeszy. Na kościelnej wieży pozostawiono jedynie najmniejszy dzwon, poświęcony osobie św. Ignacego Loyoli. Pozostałe dzwony, po demontażu, miały docelowo zostać przetopione na amunicję (m. in. materiał do produkcji łusek). Dalszy ich los nie jest dokładnie zbadany. 16 marca 1979 roku przywieziono na plac kościelny trzy nowe dzwony, wykonane w przemyskiej ludwisarni, specjalnie dla Parafii NSPJ. Jak podaje kronika parafialna: "Największy dzwon waży 970 kg, ma ton F i napis o treści 'Jesus Christus Filius Dei Rex universi Pastor et Salvator noster Caritas immeusa. Opole 1979', średni dzwon waży 500 kg, ma ton A i napis: 'Maria Virgo Immaeculata Dei pare Matter Ecclesiae Spes nostre. Opole 1979'. Najmniejszy waży 130 kg, ma ton F i napis: 'Joseph Vir Justus Sporsus Mariae Custos Verbi Internati Patronus Ecclesiae'. Najstarszy z dzwonów (jedyny zachowany poniemiecki), waży 290 kg, ma ton C i napis: 'Sole et in choro Ignatium inaploro'". Dnia 18 maca 1979 roku podczas uroczystej liturgii, sufragan opolski – ks. biskup Wacław Wycisk dokonał aktu konsekracji nowych dzwonów. Obecnie łączna ich waga wynosi 1890 kg, czyli ponad połowę mniej, niż waga czterech dawnych dzwonów z lat 30. XX w.

 

Plac kościelny, marzec roku 1979.

Plac kościelny, marzec roku 1979. Nowe dzwony wystawione na widok publiczny przed ich konsekracją i montażem na wieży

W górnej partii wieży w miejscu umieszczenia dzwonów znajdują się cztery otwory okienne, po jednym w każdej ścianie, prostokątne, zamknięte łukiem pełnym. Wieżę przykrywa czteropołaciowy, ceramiczny dach typu wieżowego, kryty dachówką karpiówką, zwieńczony sygnaturką oraz iglicą z chorągiewką, na której widnieje data: "1910" (prawdopodobnie chorągiewka-wiatrowskaz pochodzi z budynku plebanii). W dolnej partii wieży wejście do wnętrza kościoła.

 

Ulica Grunwaldzka.

Ulica Grunwaldzka (niem. Sedanstrasse). Widok w kier. Placu Kopernika (niem. Wilhelms Platz) - na końcu ulicy widoczny komin browaru „Oppelner Actien-Brauerei und Preßhefe Fabrik", istniejącego niegdyś w miejscu obecnego Solaris Center. Foto. – lata dwudzieste XX w.

Otwór wejściowy zamknięty od góry łukiem koszowym, ujęty po bokach zdwojonymi pilastrami z piaskowca. Na nadprożu widnieje napis: "EGO SVM OSTIVM" – "Ja jestem drzwiami (...do wiecznej szczęśliwości)" – (Jan 10, 9). Odrzwia dwuskrzydłowe, płycinowe, dekorowane snycerką z nadświetem. W osi dziewiątej, licząc od budynku plebanii, jednokondygnacyjna kruchta, wysunięta przed lico elewacji. W kruchcie otwór wejściowy, zamknięty od góry łukiem koszowym, ujęty po bokach filarami z piaskowca. Ponad wejściem trójkątny naczółek. Na nadprożu napis: "VENITE AD ME OMNES" – "Przyjdźcie do mnie wszyscy (…którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a ja was pokrzepię)" – (Mt 1, 28). Płaszczyzna ściany ponad wejściem dekorowana płaskorzeźbą przedstawiającą krzyż z sercem Pana Jezusa (przedstawione w sposób symboliczny wezwanie kościoła). Drzwi zdwojone, dwuskrzydłowe, płycinowe, dekorowane snycerką, nad drzwiami duże nadświetle. W pierwotnej formie architektonicznej kościoła, tzn. do pierwszej rozbudowy, dokonanej jeszcze przed II. wojną światową, powyższe drzwi stanowiły wejście główne do świątyni. Do nawy głównej z obu stron przytykają nawy boczne. Nad nawą główną dach dwuspadowy, ceramiczny (dachówka karpiówka). W połaciach dachu drewniane lukarny (tzn. pionowe okienka w dachu), kryte trójpołaciowymi ceramicznymi daszkami. Nad nawami bocznymi dachy pulpitowe, kryte blachą miedzianą. Kościół skarpowany. Skarpy (tzn. przypory podtrzymujące ścianę) występują w miejscu przyłączenia trójosiowej nowszej partii korpusu i kruchty. Okna prezbiterium prostokątne, różnej wielkości, ułożone jedno nad drugim w wąskiej, prostokątnej płycinie. Okna naw bocznych owalne (za wyjątkiem naw przylegających do nowszej partii korpusu – tu okna prostokątne) w obramieniach z piaskowca. Wejście do wnętrza świątyni przez kruchtę przy elewacji północnej oraz przez wejście główne, usytuowane od strony północnej, pod chórem muzycznym.

 

Makieta wykonana pod koniec grudnia 1974 roku

Makieta wykonana pod koniec grudnia 1974 roku, obrazująca efekt finalny zamierzanej rozbudowy kościoła NSPJ w Opolu. W czasie kiedy powstawał model świątyni, wylano już pierwsze ławy fundamentowe pod rychłą budowę.

Wnętrze świątyni.
Bazylika trójnawowa. Nawa główna sklepiona kolebą (tzn. częścią sklepienia o powierzchni cylindrycznej) z gurtami (tzn. łukami przyporowymi podtrzymującymi sklepienie), wsparta na czworobocznych filarach.

 

Widok nowej części kościoła w trakcie budowy.

Widok nowej części kościoła w trakcie budowy – foto. 1975 r.

Filary od strony nawy głównej ozdobione są pilastrami (tzn. filariami nieznacznie wysuniętymi przed lico ściany), które w miejscu głowic posiadają dekoracje w postaci kartuszy (tzn. ozdobnych obramowań) z atrybutami Trójcy Świętej oraz puttami (tzn. elementami dekoracyjnymi, wyobrażającymi najczęściej uskrzydlone postaci). Na tle ryzalitów (tzn. występów wychodzących z lica elewacji) na wspornikach ustawione są pełnoplastyczne figury świętych. W ten sposób dekorowane są filary pięciu przęseł nawy głównej. W oknach tej części zachowały się oryginalne witraże, wykonane w przedwojennych śląskich pracowniach. W pozostałej (młodszej) części kościoła występują filary bez dekoracji.

 

zachodna nawa boczna

Inne ujęcie (widok w kier. chóru) zachodniej nawy bocznej na całej jej długości (foto. 1975 r.), przed wybiciem cegieł pomiędzy łukami starej części świątyni.

 

Dźwig montujący poszczególne segmenty stalowej więźby dachowej

Dźwig montujący poszczególne segmenty stalowej więźby dachowej na koronę murów, ponad nową częścią świątyni – foto. 1975 rok.

 

Widok na najmłodszą (tylną) część kościoła NSPJ

Widok na najmłodszą (tylną) część kościoła NSPJ, oddaną do użytku w roku 1978. Zwraca uwagę surowość, brak ławek oraz oryginalny prospekt organowy kontrastujący z pustawą jeszcze, nową częścią kościoła.

Przestronne prezbiterium zamknięte jest absydą (tzn. owalną, końcową częścią prezbiterium, zawierającą ołtarz główny), sklepione kolebą.

 

Pierwotny wygląd ołtarza głównego

Pierwotny wygląd ołtarza głównego, niezwykle ubogiego w swej formie (foto. 1958 r.), oraz nowy ołtarz, wykonany na zamówienie OO. Jezuitów w roku 1960, z zachowaniem elementów dawnego wyposażenia.

Czytania na dziś

Pętla indukcyjna

petla ind

deon pl 200

Modlitwa w drodze

modlitwa_w_drodze

Podaruj 1% podatku